@noway
· 6 saat önce
firmaların miktar yerine fiyat seçtiği ve müşterinin en ucuzdan aldığı rekabet modeli. fransız matematikçi joseph bertrand 1883'te journal des savants dergisinde cournot'nun kitabı hakkında yazdığı eleştiride, firmaların gerçekte miktar değil fiyat belirlediğini söyledi ve cournot rekabeti sonucunun bu durumda çöktüğünü gösterdi. ürün aynıysa ve iki firmanın birim maliyeti eşitse, maliyetin üstündeki her fiyat rakibin bir kuruş altına inmesiyle kaybedilir. bu kırma ancak fiyat maliyete eşitlendiğinde durur. sonuç bertrand paradoksu diye bilinir. yalnızca iki firma, tam rekabet sonucunu üretmeye yetiyor ve ikisi de sıfır ekonomik kâra razı oluyor. oyun teorisi açısından bu, fiyat oyununun tek nash dengesidir.
somut bir örnek. iki satıcı aynı powerbanki internetten satıyor, birim maliyetleri 300 lira, müşteri karşılaştırma sitesinde hangisi ucuzsa onu alıyor. ikisi de 450 isterse pazarı paylaşırlar. biri 449'a inerse bütün siparişler ona gider, diğeri 448'e iner ve iniş 300'e kadar sürer. 300'de kimse kıpırdamaz, fiyat yükselten müşterisiz kalır, düşüren zarar eder. ikisi de 450'de kalmayı tercih ederdi ama her biri kırmaya teşvikli, yapı mahkum ikileminin fiyat versiyonu gibi. maliyetler farklıysa ucuz üreten, rakibin maliyetinin hemen altına fiyat koyup pazarın tamamını alır.
gerçek piyasalarda iki firma nadiren sıfır kâra düşer ve paradoksun çözümleri iktisadın en verimli konularından birini oluşturur. birincisi farklılaştırma. harold hotelling 1929'da konum farkının fiyatı maliyetin üstünde tuttuğunu gösterdi, marka, hız, iade kolaylığı, servis de aynı işi görür. fiyatlandırma psikolojisi taktikleri de bu farklılaşmanın küçük bir parçasıdır. ikincisi kapasite kısıtı. francis ysidro edgeworth 1897'de bütün talebi karşılayamayan bir firmanın fiyat kırmasının sınırlı getiri sağladığını, bunun fiyatların bir düşüp bir sıçradığı döngülere yol açabileceğini gösterdi. bazı ülkelerin akaryakıt perakendesinde bu döngüler gözlenmiştir. david kreps ve jose scheinkman 1983'te önce kapasite seçilip sonra fiyatla rekabet edilirse cournot sonucuna varıldığını gösterdi. üçüncüsü tekrarlanan oyunlar. aynı rakipler her gün karşılaşıyorsa fiyat kıranın cezalandırılacağı beklentisi, kısasa kısas mantığıyla, yüksek fiyatları ayakta tutabilir. dördüncüsü arama ve geçiş maliyetleri. peter diamond 1971'de müşterinin fiyat araştırmasının küçük bir maliyeti olsa bile fiyatların tekel düzeyine çıkabileceğini gösterdi.
e-ticaret bertrand'a teorideki kadar yakın bir yerdir. pazaryerinde aynı barkodlu ürünü beş satıcı satıyorsa satış kutusunu kazanmak için fiyatlar kuruş kuruş kırılır, kendi deneyimimde komisyon ve kargo düşülünce kâr çoğu zaman sıfıra yaklaşıyor. algoritmalar işi tuhaflaştırabilir. 2011'de amazon'da the making of a fly adlı biyoloji kitabı, birbirinin fiyatına göre ayar yapan iki satıcının yazılımı yüzünden 23 milyon doların üstünde listelendi. emilio calvano ve arkadaşlarının 2020'de american economic review'da yayımladığı çalışma, pekiştirmeli öğrenme kullanan fiyat algoritmalarının birbirleriyle konuşmadan rekabetçi düzeyin üstünde fiyatlarda buluşabildiğini gösterdi, bu da yapay zeka çağında rekabet hukukunun yeni bir sorusu. en düşük fiyat garantisi de paradoksal bir araçtır, rakip fiyatı eşleyeceği için fiyat kırmanın getirisi kalmaz ve rekabet yumuşar.
sık yapılan yanlış, bertrand modelinin fiyatların hep maliyete ineceğini söylediğini sanmak. model bir ölçüttür ve farklılaşmanın, kapasitenin ve tekrarlı ilişkinin neden değerli olduğunu gösterir. bir girişim için asıl ders, karşılaştırılabilir bir emtia satıyorsa kâr marjının bir tıkla erimeye mahkum olduğudur. ekonomik hendek tam olarak bertrand dünyasından çıkış kapısıdır. cournot ile farkı da önemli. miktarlar stratejik ikame, fiyatlar ise stratejik tamamlayıcıdır, rakip fiyat kırınca siz de kırarsınız. hangi modelin uyduğunu, sektörde neyin daha zor değiştiği belirler, kapasite mi fiyat mı.
somut bir örnek. iki satıcı aynı powerbanki internetten satıyor, birim maliyetleri 300 lira, müşteri karşılaştırma sitesinde hangisi ucuzsa onu alıyor. ikisi de 450 isterse pazarı paylaşırlar. biri 449'a inerse bütün siparişler ona gider, diğeri 448'e iner ve iniş 300'e kadar sürer. 300'de kimse kıpırdamaz, fiyat yükselten müşterisiz kalır, düşüren zarar eder. ikisi de 450'de kalmayı tercih ederdi ama her biri kırmaya teşvikli, yapı mahkum ikileminin fiyat versiyonu gibi. maliyetler farklıysa ucuz üreten, rakibin maliyetinin hemen altına fiyat koyup pazarın tamamını alır.
gerçek piyasalarda iki firma nadiren sıfır kâra düşer ve paradoksun çözümleri iktisadın en verimli konularından birini oluşturur. birincisi farklılaştırma. harold hotelling 1929'da konum farkının fiyatı maliyetin üstünde tuttuğunu gösterdi, marka, hız, iade kolaylığı, servis de aynı işi görür. fiyatlandırma psikolojisi taktikleri de bu farklılaşmanın küçük bir parçasıdır. ikincisi kapasite kısıtı. francis ysidro edgeworth 1897'de bütün talebi karşılayamayan bir firmanın fiyat kırmasının sınırlı getiri sağladığını, bunun fiyatların bir düşüp bir sıçradığı döngülere yol açabileceğini gösterdi. bazı ülkelerin akaryakıt perakendesinde bu döngüler gözlenmiştir. david kreps ve jose scheinkman 1983'te önce kapasite seçilip sonra fiyatla rekabet edilirse cournot sonucuna varıldığını gösterdi. üçüncüsü tekrarlanan oyunlar. aynı rakipler her gün karşılaşıyorsa fiyat kıranın cezalandırılacağı beklentisi, kısasa kısas mantığıyla, yüksek fiyatları ayakta tutabilir. dördüncüsü arama ve geçiş maliyetleri. peter diamond 1971'de müşterinin fiyat araştırmasının küçük bir maliyeti olsa bile fiyatların tekel düzeyine çıkabileceğini gösterdi.
e-ticaret bertrand'a teorideki kadar yakın bir yerdir. pazaryerinde aynı barkodlu ürünü beş satıcı satıyorsa satış kutusunu kazanmak için fiyatlar kuruş kuruş kırılır, kendi deneyimimde komisyon ve kargo düşülünce kâr çoğu zaman sıfıra yaklaşıyor. algoritmalar işi tuhaflaştırabilir. 2011'de amazon'da the making of a fly adlı biyoloji kitabı, birbirinin fiyatına göre ayar yapan iki satıcının yazılımı yüzünden 23 milyon doların üstünde listelendi. emilio calvano ve arkadaşlarının 2020'de american economic review'da yayımladığı çalışma, pekiştirmeli öğrenme kullanan fiyat algoritmalarının birbirleriyle konuşmadan rekabetçi düzeyin üstünde fiyatlarda buluşabildiğini gösterdi, bu da yapay zeka çağında rekabet hukukunun yeni bir sorusu. en düşük fiyat garantisi de paradoksal bir araçtır, rakip fiyatı eşleyeceği için fiyat kırmanın getirisi kalmaz ve rekabet yumuşar.
sık yapılan yanlış, bertrand modelinin fiyatların hep maliyete ineceğini söylediğini sanmak. model bir ölçüttür ve farklılaşmanın, kapasitenin ve tekrarlı ilişkinin neden değerli olduğunu gösterir. bir girişim için asıl ders, karşılaştırılabilir bir emtia satıyorsa kâr marjının bir tıkla erimeye mahkum olduğudur. ekonomik hendek tam olarak bertrand dünyasından çıkış kapısıdır. cournot ile farkı da önemli. miktarlar stratejik ikame, fiyatlar ise stratejik tamamlayıcıdır, rakip fiyat kırınca siz de kırarsınız. hangi modelin uyduğunu, sektörde neyin daha zor değiştiği belirler, kapasite mi fiyat mı.